Au pair – co to jest i na czym polega ten program?

Program Au Pair to międzynarodowa wymiana kulturowa, dzięki której młoda osoba zamieszkuje u zagranicznej rodziny, pomagając w opiece nad dziećmi, a w zamian otrzymuje zakwaterowanie, pełne wyżywienie oraz kieszonkowe. Oznacza to tyle co „na równych warunkach” i wyraźnie podkreśla partnerską, rodzinną relację zamiast klasycznego stosunku pracy. Poniżej dokładnie wyjaśniamy, na jakich zasadach działa ten program i co muszą o nim wiedzieć przyszli uczestnicy.

Co to jest Program Au Pair?

Idea narodziła się we Francji, a jej fundamentem jest połączenie wyjazdu młodzieży z zatrudnieniem, przy czym edukacyjny i kulturowy wymiar pozostaje najważniejszy. Osoba decydująca się na wyjazd – nazywana po prostu Au Pair – przyjmowana jest przez rodzinę goszczącą jako tymczasowy domownik odpowiedzialny za dobrostan dzieci. Całość opiera się na założeniu, że uczestnik programu poznaje język, obyczaje i codzienność kraju goszczącego, żyjąc z rodziną „na równi”.

Program ten reguluje między innymi Europejskie porozumienie ws. au pair, które określa ramy współpracy, czas pobytu oraz podstawowe obowiązki obu stron. Długość wyjazdu waha się najczęściej od 3–4 miesięcy do 12 miesięcy, a w niektórych przypadkach nawet do 2 lat. Przez cały ten okres Au Pair pozostaje pełnoprawnym uczestnikiem życia domowego – nie jest traktowana jak niania ani pomoc domowa.

Ponieważ podstawą jest wymiana międzykulturowa, kluczowe znaczenie ma odmienna narodowość rodziny i opiekunki. Rodzina goszcząca musi mieć przynajmniej jedno niepełnoletnie dziecko i zapewnić opiekunowi oddzielny, nasłoneczniony pokój oraz trzy pełne posiłki dziennie. Z kolei zadania Au Pair skupiają się przede wszystkim na dzieciach – od przygotowywania im lekkich posiłków i odprowadzania do szkoły, po organizację wolnego czasu i pomoc w odrabianiu lekcji. Drobne prace domowe, takie jak sprzątanie kuchni czy pranie dziecięcych ubrań, są dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy bezpośrednio wiążą się z opieką nad podopiecznymi.

Podstawowym założeniem programu jest relacja partnerska – opiekun nie wykonuje obowiązków pracownika, a staje się starszym rodzeństwem dzieci, za które odpowiada.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby zostać Au Pair?

Ogólne kryteria są zbliżone w wielu krajach, choć poszczególne państwa – a zwłaszcza Stany Zjednoczone – wprowadzają własne, bardziej szczegółowe ograniczenia. W większości programów wymaga się wieku od 18 do 24 lat, jednak część agencji wydłuża górną granicę do 30. roku życia. Dodatkowo nieodzowna jest podstawowa znajomość języka kraju goszczącego, a często również komunikatywny angielski.

Chociaż formalne doświadczenie nie jest bezwzględnie konieczne, udokumentowane minimum 250 godzin opieki nad dziećmi otwiera drogę do wyjazdu do USA. W praktyce sprawdza się zarówno opieka nad młodszym rodzeństwem, kuzynostwem, jak i praca na obozach letnich czy wolontariacie w placówkach opiekuńczych. Istotne są przy tym referencje od dotychczasowych podopiecznych lub opiekunów.

Kolejnym atutem – a w przypadku Stanów Zjednoczonych wręcz warunkiem – jest prawo jazdy. Polskie prawo jazdy w USA uznawane jest tylko przez 90 dni, dlatego często wymagane jest również międzynarodowe uprawnienie. Ponadto od kandydatów oczekuje się stanu wolnego i bezdzietności, braku nałogów oraz dobrego stanu zdrowia. Amerykańskie agencje weryfikują też niekaralność, żądając zaświadczenia o niekaralności, i przeprowadzają test psychologiczny oraz rozmowę kwalifikacyjną w języku angielskim.

Porównanie wybranych kryteriów w zależności od destynacji

Obowiązki i organizacja dnia Au Pair

Zakres codziennych zadań zawsze skupia się na potrzebach dzieci – przygotowaniu ich do szkoły, odbieraniu z zajęć, wspólnych zabawach i spacerach. Typowe drobne prace domowe związane z podopiecznymi to między innymi pranie dziecięcych ubrań, ścielenie łóżek czy utrzymywanie porządku w dziecięcej łazience i kuchni. Z założenia jednak gotowanie posiłków dla dorosłych, sprzątanie całego mieszkania czy opieka nad zwierzętami nie należą do obowiązków opiekunki i mogą być wykonywane wyłącznie za jej dodatkową zgodą.

Dzienna liczba godzin pracy różni się w zależności od kraju. W przypadku amerykańskich programów maksymalny wymiar opieki to 45 godzin tygodniowo. W Europie norma oscyluje najczęściej wokół 30 godzin. Rodzina ustala szczegółowy harmonogram, tak by Au Pair mogła pogodzić pracę z kursem językowym, ponieważ na terenie USA obligatoryjne jest minimum 3 godziny nauki tygodniowo na amerykańskiej uczelni.

Oprócz czasu na edukację, każda opiekunka ma zagwarantowane 1–2 dni wolne w tygodniu, a także przynajmniej jeden całkowicie wolny weekend w miesiącu. Po roku programu przysługuje około 4 tygodnie płatnego urlopu – część osób wykorzystuje go na odwiedziny w ojczyźnie, inni wolą zwiedzać kraj goszczący. Zdarza się również, że rodzina oferuje dodatkowy trzynasty miesiąc przeznaczony wyłącznie na podróże.

Urlop Au Pair musi być zapisany w umowie, a jego długość i warunki zależą od regulacji danego państwa – w większości krajów jest to 4 tygodnie rocznie.

Jak wygląda kwestia finansowania i ubezpieczenia?

Program nie jest typowym zatrudnieniem, dlatego uczestnik otrzymuje kieszonkowe, a nie pensję. W wariancie podstawowym (Classic) w USA wynosi ono co najmniej 195,75 USD tygodniowo. Rodzina zobowiązana jest też opłacić ubezpieczenie medyczne o wartości 250 000 USD, z opcją rozszerzenia. Do jej zadań należy ponadto pokrycie kosztów podróży transatlantyckiej – biletu lotniczego w obie strony, a niekiedy również dojazdów lokalnych (poprzez zakup biletu miesięcznego lub udostępnienie samochodu).

Natomiast koszt wizy J-1, obowiązkowej dla wyjazdu do USA, leży po stronie Au Pair. Wymagane jest także uczestnictwo w szkoleniu wychowawczym i sfinansowanie własnych drobnych wydatków z kieszonkowego. W zamian rodzina goszcząca gwarantuje darmowe zakwaterowanie i całodzienne wyżywienie. O przestrzeganiu zasad czuwa lokalny koordynator amerykańskiej agencji, który wspiera opiekunkę przez cały pobyt.

W wielu krajach europejskich koszty podróży ponosi sam uczestnik, zaś kwota zwrotu może być ujęta w umowie i rozłożona w ratach dodawanych do kieszonkowego. Warto pamiętać, że regulacje programowe są szczegółowo opisane w Europejskim porozumieniu ws. au pair i można je znaleźć w oficjalnych źródłach. Pomocą służy także sieć Eurodesk, udzielająca bezpłatnych informacji o warunkach wyjazdów.

Procedura aplikacji i dokumenty

Pierwszym krokiem jest wyszukanie rodziny. Można skorzystać z serwisów internetowych z bazą ofert z całego świata, gdzie po bezpłatnej rejestracji na platformie wymiany tworzy się własny profil. Dalej następuje seria rozmów – początkowo pisemna korespondencja, a następnie wideorozmowa z rodziną, która pomaga zweryfikować oczekiwania i uchronić się przed oszustwem. Gdy obie strony zdecydują się na współpracę, podpisują Umowę Au Pair, precyzującą liczbę godzin, zasady wypłaty kieszonkowego oraz okres wypowiedzenia kontraktu.

Po podpisaniu umowy kandydaci do USA przystępują do zdobycia wizy J-1. Wniosek składa się w polskiej ambasadzie lub konsulacie USA, a niezbędnymi załącznikami są między innymi podpisany kontrakt oraz zaświadczenie o doświadczeniu w opiece nad dziećmi. Całość procesu – od znalezienia rodziny po odbiór dokumentów – może potrwać nawet kilka miesięcy, dlatego planowanie wyjazdu z odpowiednim wyprzedzeniem jest istotne.

Na etapie przygotowań przydatne bywa wsparcie Międzynarodowego Stowarzyszenia Au Pair, zrzeszającego organizacje zajmujące się wszystkimi aspektami wymiany kulturowej. Ostatecznie, jeszcze przed wyjazdem, uczestnik otrzymuje od agencji pakiet informacji o kraju, szkolenie przedwyjazdowe oraz dane lokalnego koordynatora. Dopiero wtedy pozostaje spakować walizkę i rozpocząć kilkumiesięczną przygodę, która łączy naukę języka, poznawanie innej kultury i pracę z dziećmi w bezpiecznym, rodzinnym otoczeniu.